Ankara Valisi Vasip Şahin’in Pütürge Kaymakamlığı dönemine ilişkin anlattığı çeşitli platformlarda paylaşılan sosyal yardım anısı, tek başına bir hatıra değildi ve çok ciddi bir soruna da işaret ediyordu. 

Ancak tüm önemli konularda olduğu gibi bu konuda üzerinde de durulmadı.  Oysa içerik itibarıyla konu Türkiye’de sosyal devlet, bürokratik kurallar ve vicdani idare anlayışı arasındaki ilişkiyi gösteren tipik bir yönetim vakası olarak değerlendirilebilir ve sosyal yardım sistemi yeniden sorgulanabilirdi.

Vali Şahin’in anlattığı aslında tek başına bir hatıra değildi. Çok ciddi bir soruna işaret ediyordu. Ama bu ülkede çoğu önemli olayda olduğu gibi üzerinde hiç durulmadan geçiştirildi ve kapandı.

Önce olayın özünü hatırlayalım.

Şahin’in Pütürge’de kaymakamlık yaptığı dönemde Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı yardımları için bir ilke belirlenir: Çalışan üç çocuğu olan yaşlılara yardım yapılmaması. Amaç, aile içi sorumluluğu korumaktır. Bu ilke gereği 75 yaşındaki bir vatandaşın yardım talebi reddedilir. Ertesi gün yaşlı adam kaymakama gelip şu cümleyi kurar:

“Karar sizin yetkinizdir ama bilin ki ben fakirim. Allah buna şahittir. Hakkımı öbür dünyada sizden isterim.”  Kaymakamın inisiyatifiyle dosya yeniden incelenir ve ailenin gerçekte ciddi geçim sıkıntısı yaşadığı ortaya çıkar. 

Vasip Şahin’in anlattığı Pütürge hatırası üç temel gerçeği gösterir:

Bürokratik kurallar ile toplumsal gerçeklik her zaman birebir örtüşmez.

Mülki idare amirliği, kuralları uygulamak kadar sosyal gerçekliği yorumlama mesleğidir.

Sosyal devlet, sadece mevzuatla değil, yöneticinin vicdani muhakemesiyle de işler.

Bu yüzden bu hikâye sadece bir yardım dosyası meselesi değil; devlet aklı ile toplum vicdanının karşılaştığı bir yönetim momenti olarak değerlendirilebilir.

Öte yandan modern devletler kurallarla çalışır. Sosyal yardımlar da belirli kriterlere bağlıdır. Çünkü kamu kaynaklarının keyfî değil objektif kriterlerle dağıtılması gerekir. Birisi için esnetilen bir kural başka birisinin mağduriyetine neden olabilir. Bu yüzden sosyal yardımların hedefi nettir; gerçek ihtiyaç sahibine ulaşmak. Ama tam da burada sosyal politika literatürünün önemli bir kavramı devreye girer, “hedefleme hatası.” Yani kurallar doğru olsa bile, uygulamada gerçek ihtiyaç sahipleri sistem dışında kalabilir.

Vali Şahin’in anlattığı örnek, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıf’larında yaşanan yüzlerce örnekten birisidir. Benzer nedenlerle kurallara takılarak yardım alamayan gerçek ihtiyaç sahiplerinin kaymakama, valiye ulaşıp, örnek olaydaki gibi hakkını istemesi de her zaman mümkün değildir. Bu durumda vakfın yardımlarla ilgili kurallarının yeniden düzenlenmesi gerekmektedir. Kurallar soyut, hayat ise somuttur. 

Vali Şahin’in anlatımından yola çıkarak, gerçek ihtiyaç sahibi bir kişinin sistemi zorlayarak yardıma ulaşmış olduğunu anlayabiliyoruz ama somut hayata uymayan soyut kurallar nedeniyle kendisine de ulaşamayan kaç kişi sistem dışında kaldı. 

Bu olay aynı zamanda Türkiye’de sosyal devletin pratikte nasıl işlediğini, işlemesi gerektiğini de gösterir. Sosyal yardımların amacı sadece para dağıtmak değildir. Asıl amaç yoksulluğu azaltmak, aile yapısını korumak, sosyal dayanışmayı güçlendirmektir. Aile dayanışması güçlü olsa bile ekonomik gerçeklik bazen bunu sürdüremeyebilir. Bu nedenle sosyal devletin mekanizmaları esnek olmak zorundadır.

İyi bir sosyal politika, sadece doğru kuralları yazmakla değil, o kuralların hayatla uyumunu sürekli sorgulamakla mümkündür.

Sosyal devletin en büyük başarısı, yardımı dağıtmak değil; gerçek ihtiyaç sahibini sistem dışında bırakmamaktır.